Ik heb hiernaar uitgekeken. Rondslenteren in New York. De vieze stinkende subway nemen, lunchen in het park aan het water tussen de Brooklyn Bridge en de Manhattan Bridge en spelen in een stuk waar ik zo van houd. De Gesluierde Monologen in Amerika. Het had leuk moeten zijn, geweldig, het publiek dolenthousiast. Ik had de boel op stelten moeten zetten. Mensen in vervoering moeten brengen. En toch. De magie was er niet.

Niet op de eerste avond. Ik had zo hard gewerkt. Ik had zo ontzettend hard mijn best gedaan met het Engels. En toch was het er niet.

Ik vraag me af wat er met me aan de hand is. Wat is er tussen mijn vingers door geglipt? Ben ik geintimideerd? Moe? Is het het Engels? Ik heb deze voorstelling zo vaak gespeeld, overal en nergens, onder extreme omstandigheden. Het antwoord ligt in mijn eigen aandeel. Het stuk is prachtig, maar je kunt het niet technisch perfect spelen en dan erop vertrouwen dat het staat. Het eist extra concentratie, extra bewustzijn. Dit is het eerste stuk waarin ik speel, waarin ik niet alleen maar een actrice ben. Deze verhalen van mishandelde, onderdrukte, verminkte vrouwen eisen meer van ons. Wij zijn niet alleen acteurs, wij zijn duiders, wij worden aangezien voor de vrouwen over wie het gaat. Wij moeten verhalen aanhoren van mensen die hetzelfde hebben meegemaakt, wij moeten het verdedigen dat het woord vagina en het woord Koran in dezelfde zin voorkomen.

Soms is dit verstikkend en word ik er mismoedig van. Alsof ik niet alleen op het toneel maar ook in het leven daarbuiten een rol speel die mij is toebedeeld door de ander, een rol puur gebaseerd op mijn afkomst en uiterlijk. Er komt een vreemd gevoel naar boven. Wantrouwen jegens de blanke. Het is niet dit gevoel dat mij mismoedig maakt, dat pijn doet. Het is het feit dat dit gevoel uberhaupt in mij bestaat.

Ergens in mij woont dus iemand die zich minderwaardig voelt, het gevoel heeft zich te moeten beschermen. Het gevoel heeft te moeten vechten tegen de domheid van de blanke zodat haar waardigheid onbeschadigd blijft. Ik heb vaak geprobeerd dit gevoel een naam te geven. Maar ik kom niet verder dan het beschrijven van het gevoel. Het is heel basaal.

Het woord slaaf komt in me op al hoef ik niet uit te leggen dat ik geen idee heb hoe dat voelt. En toch voelt het zo. Alsof mijn vader van jullie was en ik moet laten zien dat ik vrij ben. Van mijzelf. Van gelijke waarde. Anders. Maar van gelijke waarde.

En als ik deze voorstelling speel en mijn demonen vullen met hun gefluister mijn hoofd, dan lijkt het alsof ik het niet veel beter heb gedaan dan mijn vader. Hij was fabrieksarbeider, ik acteur maar beiden zijn we ‘Turk’. Terwijl ik zo graag ‘mens’wil zijn. Het is het lot van elke allochtoon die een beetje hersens bezit: je afkomst verklaren, duiden en vertalen voor de westerling die het niet begrijpt. Het heeft mij jaren gekost om zonder schuldgevoel en zelfhaat te schrijven over de dingen die mij aangaan. Over Turken ja. En moslims. Gewoon omdat mijn hart daar ligt. En iedereen heeft er iets over te zeggen. Dat je niet radicaal genoeg bent, dat je kennelijk loyaliteitsproblemen hebt, dat je leunt op je afkomst, dat je te verwesterd bent ...

Nu in New York is het de zoveelste keer dat werk en identiteit in elkaar vastgeklonken zijn. Dat is waarom ik de magie niet heb kunnen bewerkstelligen. Ik heb me niet met huid en haar willen geven. Ik heb nog niet bewust gekozen en heb nog een stukje voor mijzelf gehouden. Ik moet wederom kiezen. Voor het oefenen in overgave, voor de angst dat de witte man mij in mijn ziel kijkt en mij misschien uitkotst. En ik weet. Het is altijd minder erg dan het lijkt. Want spoken bestaan niet.

Dit artikel werd gepubliceerd in De Volkskrant van 8 oktober 2007

Copyright: Nazmiye Oral